Sayı 13

Günün kapağı cache üzerine ve backend mühendisliğinin en temel meselelerinden birine dokunuyor: yanlış bir HTTP başlığı yüzünden cache’e girmesi gereken içeriğin her seferinde origin'e gitmesi. Yazı sıkıcı görünüyor ama okuduktan sonra kendi API'nin başlıklarına bir daha bakacaksın.

Günün kapağı Cloudflare Blog 23 Temmuz 2026 11 dk okuma orta

Bir Set-Cookie başlığı cache’ini nasıl mahveder

Introducing Cache Response Rules · Alex Krivit, Anthony Turcios

Cloudflare yeni bir kural tipi duyuruyor: origin sunucusu cevap verdikten sonra, ama Cloudflare içeriği cache’e almadan önce çalışan kurallar. Ürün duyurusu ama içindeki HTTP cache anlatımı başlı başına iyi bir ders.

Foundation model şu: CDN cache’i ile origin sunucu bir çift olarak çalışır. Amaç mümkün olan her yerde cache’ten cevap vermek ve yalnızca uç (edge) cevap veremediğinde origin'e gitmek. Cache hit ratio’daki (cache hit ratio) her puan, bu iş bölümünü doğru kurmaktan geliyor. Gereksiz yere cache’e bakarsan zaten ıskalayacak bir arama boşa gider; çok az bakarsan uç katmanın emmesi gereken trafiği origin karşılar ve performans kazancı buharlaşır.

Kritik nokta: origin, cache’i yönlendirir. Önbelleklenebilir bir varlık döndürdüğünde, cevap başlıkları Cloudflare'e ne kadar süre sunabileceğini, ne zaman ve nasıl yeniden doğrulayacağını, hatta cache’e alınıp alınmayacağını söyler. Cache ancak origin'i kadar verimlidir.

Yazının çözdüğü problem tam da burada: çoğu cache uygunluk sorunu istek anında değil, origin cevap verdikten sonra ortaya çıkar. Klasik senaryo: ziyaretçi /static/app.js ister, cache ıskalar, istek origin'e gider ve origin dosyayı döndürürken cevap başlıklarının arasına sessizce bir Set-Cookie sıkışır. Her uç noktada cache’lenmesi gereken varlık, artık cache’lenemez hâle gelir.

Öne çıkanlar

  1. Aynı problemin varyasyonları çok: origin güvenle cache’lenebilecek varlıklara Cache-Control: no-cache gönderir, ya da tarayıcı için doğru olan direktifleri CDN'e de yollar.
  2. Bu başlıkları origin'in kendisinde temizlemek çoğu zaman zor, bazen imkânsız — araya giren bir katman gerekiyor.
  3. Yeni kurallar tam doğru anda çalışıyor: origin cevabından sonra, cache’e yazmadan önce.

Neden önemli?

Cache hit ratio, bir web sisteminin en yüksek kaldıraçlı metriklerinden biri: %70'ten %90'a çıkmak origin trafiğini üçte birine indirir. Ve bu oranı bozan şey genelde büyük bir mimari hata değil, yanlışlıkla eklenmiş tek bir başlıktır. Küçük detayların büyük sistemleri belirlemesine iyi bir örnek.

Pratikte

Bunu bugün kendi projende kontrol edebilirsin. Session yönetimi açıksa, statik kaynak isteklerine bile Set-Cookie eklenmesi çok yaygın bir hatadır. Sonuç: CDN hiçbir şeyi cache’lemez ve sebebini aylarca bulamazsın. Kontrol basit: curl -I https://siten/static/app.js çalıştır ve cevap header’larına bak. Set-Cookie görüyorsan sorun var. API’nde de aynısını yap: Cache-Control header’larını bilinçli ayarla; değişmeyen varlıklara uzun max-age, kullanıcıya özel cevaplara private, no-store. Bu ayrımı yapmamak ya performans ya da güvenlik kaybettirir.

Sözlük

cache hit ratio
Toplam isteklerin yüzde kaçının cache’ten karşılandığı; CDN verimliliğinin ana ölçüsü.
origin server
İçeriğin asıl üretildiği sunucu; CDN cache’leyemediğinde isteği buraya iletir.
Cache-Control
Bir cevabın ne kadar süre, kim tarafından ve nasıl cache’lenebileceğini belirten HTTP başlığı.
revalidation
Cache’teki kopyanın hâlâ güncel olup olmadığını origin'e sorup, güncelse tam içeriği indirmeden kullanma.
Orijinali oku

Kısa kısa

OpenAI Research 23 Temmuz 2026 7 dk okuma başlangıç

Sağlık verisini bir LLM'e bağlamak: izin, kapsam ve sınırlar

Launching Health in ChatGPT

ChatGPT'ye ABD'de sağlık özelliği geliyor: kullanıcı isterse Apple Health'i ve desteklenen tıbbi kayıtları güvenli biçimde bağlayabiliyor. OpenAI'ın verdiği rakama göre haftada 300 milyondan fazla kişi ChatGPT'ye sağlıkla ilgili soru soruyor — ama o soruların arkasındaki bağlam hasta portalları, tıbbi kayıtlar, uygulamalar ve giyilebilir cihazlar arasına dağılmış durumda.

Mühendislik açısından ilgi çekici kısım gizlilik tasarımı. Bağlanan tıbbi kayıtlar, Apple Health bilgileri ve bunları kullanan konuşmalar foundation model’leri eğitmek için kullanılmıyor ve reklam hedeflemede yer almıyor. Kullanıcı neyi bağlayacağına ve ChatGPT'nin bunu ne zaman kullanabileceğine kendisi karar veriyor.

Öne çıkanlar

  1. Hassas veriyi bir ürüne bağlarken üç ayrı karar var: ne toplanır, ne zaman kullanılır, ve eğitimde kullanılır mı. Üçü birbirinden bağımsız.
  2. Model tarafında hedef, karmaşık detaylar arasında daha dikkatli akıl yürütmek ve eksik bağlamı sormak — belirsizliği fark edip soru sormak, uydurmaktan iyidir.

Pratikte

Kullanıcı ses kaydı ya da kişisel veri tutan bir uygulamada hassaslık derecesi farklı ama sorular aynı. Bu yazıyı bir kontrol listesi olarak kullan: (1) Kullanıcı hangi verinin tutulduğunu açıkça biliyor mu? (2) Veriyi model iyileştirmesi için kullanıyorsan bu ayrı bir izin mi? (3) Kullanıcı sildiğinde gerçekten siliniyor mu, yoksa backup’larda kalıyor mu? Bunlar hukuk sorusu gibi görünür ama aslında mimari sorulardır; sonradan eklemek baştan tasarlamaktan kat kat pahalıdır.

Sözlük · 2 terim
data governance
Verinin kim tarafından, hangi amaçla, ne kadar süre kullanılabileceğini belirleyen kurallar bütünü.
opt-in
Bir özelliğin varsayılan olarak kapalı olması ve ancak kullanıcı açıkça izin verdiğinde çalışması.
Orijinali oku